Chuẩn hoá tên tiếng Việt trong Excel

Hàm PROPER trông có vẻ đúng — cho tới khi bạn gặp tên có dấu, hoặc hai chuỗi nhìn giống hệt nhau mà Excel bảo khác.

Hàm PROPER — dùng được nhưng có giới hạn

=PROPER("nguyễn văn a")   → "Nguyễn Văn A"  ✅

Vấn đề: PROPER viết hoa mọi chữ cái đầu từ. Với tên có chữ đệm viết tắt hoặc tên nước ngoài, kết quả sai:

=PROPER("nguyễn thị b")     → "Nguyễn Thị B"     ✅
=PROPER("nguyen van a")     → "Nguyen Van A"     ✅ (không dấu)
=PROPER("TRẦN THỊ B")       → "Trần Thị B"       ✅
=PROPER("lê văn ABC")       → "Lê Văn Abc"       ❌ (mất viết tắt)

Lỗi thật sự nghiêm trọng: Unicode NFC vs NFD

Đây là thứ ít người biết. Chữ ề trong Unicode có hai cách mã hoá:

Chúng hiển thị giống hệt nhau nhưng là dữ liệu khác nhau:

=A1="Nguyễn"      → FALSE   (dù nhìn giống hệt)
=LEN(A1)          → 6 hoặc 8 (tuỳ cách mã hoá)
=EXACT(A1,B1)     → FALSE
Cạm bẫy #3 — VLOOKUP "không tìm thấy" dù mắt thấy giống nhau.
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của lỗi tìm kiếm trong Excel với dữ liệu tiếng Việt. Nguyên nhân: một nguồn lưu NFC, nguồn kia lưu NFD.

Cách sửa: chuẩn hoá toàn bộ về NFC trước khi so khớp.

Cách chuẩn hoá về NFC

Bằng Python:

import unicodedata
s = unicodedata.normalize("NFC", s)   # gộp về dạng 1 ký tự

Bằng JavaScript:

s = s.normalize("NFC");

Sau khi chuẩn hoá, A1=B1 sẽ trả về TRUE như mong đợi.

Mẹo kiểm tra: thêm cột =LEN(A2). Nếu hai ô nhìn giống hệt nhau mà cho LEN khác nhau → gần như chắc chắn là lỗi NFC/NFD.

Không muốn làm thủ công?

Hệ thống chuẩn hoá tên, gộp khoảng trắng, và xử lý NFC/NFD tự động — bạn không cần biết mấy thứ trên.

Tải file lên — thử miễn phí

Công thức Excel đầy đủ

=PROPER(TRIM(SUBSTITUTE(A2, CHAR(160), " ")))

Trong đó CHAR(160) là dấu cách cứng (non-breaking space) — thứ rất hay lọt vào khi copy dữ liệu từ web. TRIM thường không xoá được nó, phải SUBSTITUTE trước.